Kennis

Heb je een buffervat nodig bij je warmtepomp?

Gepubliceerd · bijgewerkt

Bij het kiezen van een warmtepomp voor ons huis kwam ik uit bij het minimale debiet. Een warmtepomp wil dat er altijd genoeg water door hem heen stroomt, ook als de thermostaatkranen dichtgaan. In het artikel over het kiezen van een warmtepomp eindigde ik daarom met de vraag hoe dat debiet gehaald wordt, bijvoorbeeld met een overstortventiel of een buffervat. Over dat buffervat zijn de fabrikanten het alleen niet met elkaar eens.

ATAG adviseert om een buffervat parallel aan te sluiten, omdat de warmtepomp dan minder vaak start en langer meegaat. Intergas schrijft juist dat een buffervat het rendement verlaagt, omdat het vat zelf warmte verliest. Het Fraunhofer ISE noemt een klein parallel vat in zijn veldonderzoek zelfs een ongunstig concept voor warmtepompen. Die verschillen worden pas duidelijk als je weet hoe zo'n vat in de installatie zit en wat het met het water doet.

Waarom een warmtepomp extra water wil

Een buffervat is een geïsoleerd vat met cv-water. Het vergroot de hoeveelheid water in de installatie, en daar heeft een warmtepomp om twee redenen baat bij. De eerste reden is het ontdooien. Bij koud en vochtig weer vormt zich ijs op de buitenunit, en om dat weg te smelten draait de warmtepomp zijn koudemiddel even om. Hij haalt dan warmte uit het cv-water in plaats van het te verwarmen. Hoeveel water daarvoor nodig is verschilt per toestel. Als voorbeeld neem ik de aroTHERM plus van Vaillant, omdat ik die voor ons huis heb vergeleken. Volgens de handleiding gaat het ontdooien bij de VWL 75/8.1 alleen goed als er minstens 30 liter water rondgaat. Andere fabrikanten stellen vergelijkbare eisen.

De tweede reden is het pendelen. Zit er weinig water in de installatie? Dan is dat water snel op temperatuur, slaat de warmtepomp af en start hij even later opnieuw. ATAG haalt daarvoor de richtlijn ISSO 72 aan. Daarin is het watervolume te klein als de warmtepomp het water binnen 10 minuten meer dan 10 graden kan opwarmen, omdat hij dan vaker dan 6 keer per uur zou starten. In het vorige artikel beschreef ik hoe elke start de compressor belast.

Een serieel buffervat zit gewoon in de leiding

Er zijn twee manieren om een buffervat aan te sluiten. Bij een serieel buffervat zit het vat in de leiding, meestal in de retour. Het water van de radiatoren stroomt eerst door het vat en dan terug naar de warmtepomp. Er is maar één pomp en het vat heeft maar twee aansluitingen, dus er mengt niets. De radiatoren krijgen hetzelfde water dat de warmtepomp maakt, en het vat voegt alleen liters toe.

Animatie van een serieel buffervat in de retourleiding tussen warmtepomp en radiatoren. Bij verwarmen stroomt al het water door het vat en krijgen de radiatoren 35 °C. Bij ontdooien haalt de warmtepomp warmte uit het water en levert het extra water in het vat die warmte.
Figuur 1. Een serieel buffervat in de retour. Al het water gaat door het vat en er mengt niets. Tijdens het ontdooien haalt de warmtepomp warmte uit het water, en het extra water in het vat vangt dat op. De temperaturen zijn voorbeeldgetallen.

Dat extra water helpt vooral bij het ontdooien, want het warme water uit het vat stroomt dan rechtstreeks naar de warmtepomp. ATAG schrijft dat een serieel vat genoeg water geeft voor het ontdooien, maar geen garantie voor het debiet. Gaan alle thermostaatkranen dicht? Dan stroomt er ook door het vat niets meer. Een serieel vat heeft daarom een overstortventiel of een bypass nodig, die het water laat doorstromen als de kranen dicht zijn. NIBE zegt hetzelfde. Bij een vat in serie moet volgens NIBE een van deze onderdelen de minimale flow garanderen:

  • een systeem dat altijd open staat
  • een inregelventiel
  • een goed ingestelde bypass

Een parallel buffervat scheidt twee kringen

Bij een parallel buffervat heeft het vat vier aansluitingen. De warmtepomp heeft zijn eigen kring met pomp 1. Die brengt warm water bovenin het vat en neemt onderin het koelere water weer mee. De radiatoren hebben een tweede kring met pomp 2, die dat warme water bovenuit het vat haalt en het afgekoelde water onderin terugbrengt. Het vat scheidt de twee kringen, dus de warmtepomp heeft altijd zijn debiet, ook als alle thermostaatkranen dicht zijn. Daarom noemen fabrikanten dit vaak als oplossing bij een zoneregeling. Een hydraulische weiche, ook wel open verdeler genoemd, werkt op dezelfde manier. Dat is een dikke buis met vier aansluitingen, eigenlijk een parallel vat waar bijna geen water in zit.

Dat werkt alleen goed zolang beide pompen ongeveer evenveel water rondpompen. In figuur 2 is te zien wat er gebeurt als dat niet zo is.

Animatie van een parallel buffervat met pomp 1 aan de kant van de warmtepomp en pomp 2 aan de kant van de radiatoren. Pompen beide 1.200 liter per uur, dan krijgen de radiatoren 35 °C. Pompt pomp 2 1.500 liter per uur, dan stroomt koud retourwater in het vat omhoog en krijgen de radiatoren nog maar 34 °C.
Figuur 2. Een parallel buffervat tussen de kring van de warmtepomp (pomp 1) en de kring van de radiatoren (pomp 2). Zolang beide pompen evenveel water rondpompen mengt er niets. Trekt pomp 2 meer water? Dan mengt koud retourwater met de aanvoer. De temperaturen en debieten zijn voorbeeldgetallen.

Trekt pomp 2 meer water dan pomp 1 levert? Dan stroomt koud retourwater door het vat omhoog en mengt het met de aanvoer. In het voorbeeld maakt de warmtepomp 35 °C, maar krijgen de radiatoren nog maar 34 °C. Om de kamers toch warm te krijgen moet de warmtepomp warmer stoken, en dat kost rendement. Installateurs houden als vuistregel ongeveer 2% minder rendement aan voor elke graad hogere aanvoer, schrijft ID.nl.

Andersom gaat het ook mis. Als de thermostaatkranen dichtgaan trekt pomp 2 minder water, terwijl pomp 1 gewoon doorpompt. Een deel van het warme water stroomt dan door het vat meteen terug naar de warmtepomp. Die krijgt warmer water terug, is daardoor sneller op temperatuur en slaat eerder af. Het Fraunhofer ISE beschrijft precies deze twee situaties en ziet bij de tweede vooral korte draaitijden. In figuur 3 is te zien hoe dat gaat.

Animatie van een parallel buffervat bij dichte thermostaatkranen. Pomp 2 pompt nog maar 600 liter per uur, dus warm water stroomt door het vat terug naar de warmtepomp, die 32,5 °C terugkrijgt. Daarna slaat de warmtepomp af terwijl pomp 2 het vat leegtrekt, en even later start hij opnieuw.
Figuur 3. Gaan de thermostaatkranen dicht? Dan trekt pomp 2 minder water dan pomp 1 levert. Het warme water gaat door het vat meteen terug naar de warmtepomp, die daardoor snel op temperatuur is en afslaat. Even later start hij opnieuw. De temperaturen en debieten zijn voorbeeldgetallen.

Hoeveel het in de praktijk kost

Het Fraunhofer ISE heeft in januari 2024 bij 17 warmtepompen met een parallel buffervat gemeten hoeveel kouder het water bij de radiatoren aankwam. Bij 10 van die 17 was dat minder dan 1,2 graad. Bij 3 installaties was het verschil 1,5 tot 2 graden, en bij de laatste 4 was het 2,4 tot 5 graden. Fraunhofer vond daar steeds een oorzaak voor:

  • De pomp van de radiatoren trok meer water dan de warmtepomp.
  • De leidingen zaten verwisseld op het vat.
  • De warmtepomp kon niet terugregelen, in combinatie met andere ongunstige omstandigheden die Fraunhofer niet verder kon achterhalen.
  • De warmtepomp was ruim bemeten, pompte 8 keer zoveel water rond als de radiatoren en draaide daardoor bijvoorbeeld maar 20 minuten achter elkaar.

Bij de meeste installaties kostte het parallelle vat dus ongeveer een graad of minder, en bij een slecht aangesloten vat liep dat op tot 5 graden. Daar komt bij dat het vat zelf warmte verliest. Intergas schrijft dat een vat dat niet helemaal geïsoleerd is in feite werkt als een extra radiator. Een serieel vat in de retour heeft het probleem van menging niet, omdat het warme aanvoerwater er niet doorheen gaat. Het warmteverlies van het vat zelf blijft wel.

Wanneer je een buffervat nodig hebt

Dat hangt af van twee vragen. Zit er genoeg water in de installatie dat altijd vrij kan stromen, ook als er kranen dichtgaan? En haalt de warmtepomp dan nog steeds zijn minimale debiet? Hoeveel water genoeg is rekent elke fabrikant anders uit:

  • ATAG rekent met 5 liter per kW, en telt daarbij alleen water mee dat altijd vrij doorstroomt. Radiatoren met een thermostaatkraan tellen dus niet mee.
  • NIBE vraagt voor zijn lucht-waterwarmtepompen 50 tot 200 liter, afhankelijk van het model.
  • Vaillant vraagt voor de VWL 75/8.1 minstens 30 liter en voor de VWL 105/8.1 minstens 70 liter.

Situaties uit de praktijk

In onze radiatoren zit ongeveer 145 liter water. Staan ze allemaal open? Dan is er genoeg water voor de VWL 75/8.1 en ook voor de VWL 105/8.1, en voegt een buffervat weinig toe. Met alleen de benedenverdieping open blijft er 60 liter over. Dat is nog steeds genoeg voor de VWL 75/8.1, maar te weinig voor de VWL 105/8.1. Bij de VWL 105/8.1 zou een zoneregeling bij ons dus een buffervat nodig maken.

Bij een zoneregeling of slimme radiatorknoppen gaan vaak grote delen van het huis tegelijk dicht. Er blijven dan soms maar een paar radiatoren over, met te weinig water en te weinig debiet. Intergas schrijft dat bij een zoneregeling waarbij elke zone zelf warmte kan vragen altijd een parallel vat met een extra pomp nodig is, of een serieel vat met een goede bypass. NIBE en ATAG zeggen hetzelfde over installaties waar groepen dicht kunnen lopen. ATAG rekent daar ook de gewone thermostaatkranen en de slimme knoppen van bijvoorbeeld Tado onder.

Heb je beneden vloerverwarming en boven radiatoren, elk met een eigen pomp? Dan zit er vaak een parallel vat of een open verdeler tussen. Fraunhofer wijst erop dat de warmtepomp dan ook voor de vloer stookt op de temperatuur die de radiatoren nodig hebben. Van de 45 huizen met zo'n gemengd systeem in het onderzoek gold dat voor 30 huizen.

In een appartement of een klein huis met weinig radiatoren zit soms gewoon te weinig water om goed te ontdooien, ook als er nooit een kraan dichtgaat. Een klein serieel vat in de retour is dan vaak genoeg. ATAG adviseert zelfs in een installatie met genoeg vrij water een vat van 25 liter voor het ontdooien. Intergas noemt 12 of 20 liter voor zo'n vat.

Bij een hybride warmtepomp naast de cv-ketel is een buffervat vaak niet nodig. Intergas schrijft dat zijn Xtend zonder parallel vat werkt als er meer dan 30 liter in de installatie zit en er minstens 8,5 liter per minuut doorheen stroomt. Een huis met twee radiatoren voldoet daar volgens de fabrikant vaak al aan. De radiator in de kamer met de thermostaat moet dan wel altijd open staan.

Mijn vragen bij een offerte

Dit zijn de vragen die ik stel als er een buffervat in een offerte staat, of juist niet:

  1. Waarom zit er wel of geen buffervat in de offerte?
  2. Wordt het vat serieel of parallel aangesloten?
  3. Hoeveel water zit er in mijn installatie dat altijd vrij kan stromen, ook als de kranen dichtgaan?
  4. Hoe wordt het minimale debiet gehaald als de kranen dichtgaan?
  5. Bij een parallel vat: hoe worden de twee pompen op elkaar afgestemd, zodat de pomp van de radiatoren niet meer water trekt dan de warmtepomp?
  6. Welke energieklasse heeft het vat, en waar komt het te staan?

Heb je zelf een warmtepomp met een buffervat, en meet je de temperatuur voor en na het vat? Ik ben benieuwd hoe groot het verschil bij jou is. Laat het me weten via de site.

Bronnen

  1. Abschlussbericht WP-QS im Bestand, Fraunhofer ISE, 25-11-2025, p. 46–51 (hydraulische schema's en gemengde systemen) en p. 103–105 (temperatuur voor en na het vat), https://www.ise.fraunhofer.de/content/dam/ise/de/documents/projekte/WP-QS_Schlussbericht.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  2. Installatie- en onderhoudshandleiding aroTHERM plus VWL 35/8.1 tot 75/8.1 A 230V (8000050752_01), Vaillant, 2026, p. 155 (minimale hoeveelheid cv-water bij ontdooien) en p. 173 (minimale circulatiewaterhoeveelheid), https://www.vaillant.nl/api/download/product/nl/_arotherm-plus_1522128.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  3. Installatie- en onderhoudshandleiding aroTHERM plus VWL 105/8.1 en 125/8.1 A 400V (8000050743_01), Vaillant, 23-09-2026, https://www.vaillant.nl/api/download/product/nl/_arotherm-plus_1522392.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  4. CV-buffervaten: wel of geen, versie 5, ATAG Verwarming Nederland, p. 1–3 en 12, met de verwijzing naar ISSO-publicatie 72 (2022). Fabrikantbron, https://www.atagverwarming.nl/getmedia/da788206-ddd4-4672-90fd-a28cbf0d51f3/CV-buffervaten_V5.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  5. Aandachtspunten tijdens het ontwerp van uw installatie met lucht/water warmtepompen, NIBE, p. 1 en 3. Fabrikantbron, https://www.nibe.eu/download/18.3bef29f616794a4c8cb70e0/1551279417555/aandachtspunten_luchtwater_f19.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  6. Buffervat, whitepaper, Intergas, 2024, p. 3–4. Fabrikantbron, https://www.intergas-verwarming.nl/app/uploads/2024/09/Intergas-Buffervat-Whitepaper-2024.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
  7. Het verbruik van de warmtepomp, zelfs als het buiten vriest, ID.nl, 29-1-2024, met de vuistregel van 2% per graad, https://id.nl/energie-en-klimaat/elektriciteit/energiezuinigheid/het-verbruik-van-de-warmtepomp-zelfs-als-het-buiten-vriest, geraadpleegd 6-11-2026.
  8. Watervolume van ons huis: eigen berekening voor Ericaweg 45 met de rekenkern van stooklijn.nl. Temperaturen en debieten in de figuren zijn voorbeeldgetallen.