Hoe kies je een geschikte warmtepomp voor jouw situatie?
Bij het uitzoeken van een warmtepomp voor ons huis dacht ik eerst dat het vooral ging om de vraag hoeveel kW ik nodig had. Dat bleek alleen het begin te zijn. Een warmtepomp draait het grootste deel van het jaar op een lage stand, en juist dan bepalen heel andere eigenschappen of hij zuinig en rustig zijn werk doet. Ik heb voor ons huis twee warmtepompen van Vaillant naast elkaar gelegd, en daarbij kwam ik steeds meer tegen waar ik vooraf niet aan had gedacht.
Begin bij het warmteverlies
Het begint natuurlijk wel bij de vraag hoeveel warmte het huis verliest op een koude dag. Een installateur kan dat uitrekenen, maar bij een bestaand huis kun je het ook gewoon meten. Daarvoor zet je het gasverbruik per dag naast de gemiddelde buitentemperatuur van die dag. Hoe kouder het is, hoe meer gas de ketel verbruikt, en uit die lijn volgt hoeveel warmte het huis werkelijk nodig heeft. Zoals wij nu stoken komt dat bij ons neer op ruim 6 kW bij −10 °C buiten.
Die gegevens heb je vaak al in huis, want de slimme meter houdt het gasverbruik bij. Via de P1-poort van de meter kun je dat uitlezen, bijvoorbeeld met:
- Home Assistant, zoals ik het zelf doe
- Homey
- een P1-meter van HomeWizard
Zonder extra apparatuur kan het ook met mindergas.nl. Daar vul je zelf regelmatig je meterstanden in, en de site zet je verbruik af tegen het weer. Heb je alleen je jaarverbruik? Dan schat de rekenhulp voor het warmteverlies het vermogen van je huis uit je adres en dat jaarverbruik.
Dat gemeten getal zegt ook meer dan een berekening volgens de norm. De norm gaat ervan uit dat alle slaapkamers dag en nacht op 22 °C staan, en dan zou ons huis 7,4 kW nodig hebben. Bij ons is het boven een stuk koeler, omdat we dan lekkerder slapen. Ook de Hersenstichting raadt een koele slaapkamer aan. In januari was het in onze slaapkamers gemiddeld 17 à 18 graden, en dat scheelt al snel een kilowatt.
Het vermogen waarmee een warmtepomp verkocht wordt zegt daar niet alles over. Dat getal geldt meestal voor een zachte dag met 7 °C buiten. Wat telt is wat hij levert op een koude dag van −10 °C. Dat hangt ook af van hoe warm het water voor jouw radiatoren moet zijn. Vraag daar dus naar.
Het kleinste vermogen telt het vaakst
Op de koudste dag draait een warmtepomp op vol vermogen, maar dat gebeurt maar een paar keer per jaar. Veel vaker is het een graad of zeven buiten, en dan vraagt ons huis gemiddeld nog maar ongeveer 2 kW. Een warmtepomp kan niet onbeperkt terugregelen. Vraagt het huis minder dan zijn kleinste vermogen? Dan gaat hij aan en uit.
Ik zal een voorbeeld geven met twee warmtepompen uit dezelfde reeks van Vaillant, die ik voor ons huis heb vergeleken. Het gaat me daarbij om hun eigenschappen, niet om het merk.
- De aroTHERM plus VWL 75/8.1 levert bij −10 °C minstens 6,5 kW en kan terugregelen tot ongeveer 2,4 kW.
- De aroTHERM plus VWL 105/8.1 levert bij −10 °C ruim 10,5 kW, maar kan niet lager dan ongeveer 5 kW.
Zoals wij stoken heeft de VWL 75/8.1 op de koudste dag net genoeg vermogen, en gaat hij pas aan en uit als het buiten warmer is dan ongeveer 6 °C. De VWL 105/8.1 heeft ruim genoeg vermogen, maar gaat al aan en uit boven −4 °C, en dat is vrijwel de hele winter. In figuur 1 is dat goed te zien.
Wat aan en uit gaan kost
Kost dat aan en uit gaan ook geld? Op papier niet. Volgens het Keymark-certificaat, het Europese keurmerk met gemeten prestaties, haalt de VWL 105/8.1 zelfs een iets hogere COP als hij niet op vol vermogen draait. De COP zegt hoeveel warmte een warmtepomp maakt met één kWh stroom. Vaillant geeft daarnaast op dat het aan en uit gaan bijna geen rendement kost. Met onze warmtevraag van ruim 12.000 kWh per jaar, 45 °C aanvoer en € 0,25 per kWh kom ik dan op € 639 per jaar voor de VWL 75/8.1 en € 622 voor de VWL 105/8.1.
Ik kan me moeilijk voorstellen dat dat in de praktijk ook zo werkt. Het certificaat wordt in een lab gemeten bij een vaste watertemperatuur, terwijl de pomp in een echt huis na elke start eerst een paar minuten minder zuinig draait. Bij korte draaitijden moet de aanvoer ook hoger zijn om evenveel warmte af te geven, en ook dat kost rendement. Dat schrijft het Fraunhofer ISE ook in zijn veldonderzoek. In een Engelse test voor het ministerie van energie daalde de COP bij draaitijden onder 6 minuten in het slechtste geval met 16%.
Daarom heb ik uitgerekend bij welk verlies de VWL 75/8.1 goedkoper wordt. Dat omslagpunt ligt al bij ongeveer 3% rendement. Met de standaardwaarde uit de norm EN 14825 is de VWL 75/8.1 € 45 per jaar goedkoper, en met mijn strengere aanname is dat € 111. Grote bedragen zijn het niet, maar ze wijzen wel allemaal dezelfde kant op.
| Stroomkosten per jaar | VWL 75/8.1 | VWL 105/8.1 |
|---|---|---|
| Volgens het certificaat, bijna geen verlies | € 639 | € 622 |
| Omslagpunt, ongeveer 3% verlies | € 640 | € 639 |
| Standaardwaarde van de norm | € 652 | € 697 |
| Strengere eigen aanname | € 669 | € 780 |
Bij de VWL 75/8.1 maakt het verlies weinig uit, omdat hij maar een deel van het jaar aan en uit gaat. Bij de VWL 105/8.1 telt het voor bijna alle warmte die hij levert. Belangrijker dan de stroomrekening vind ik eigenlijk hoe vaak de pomp start.
Elke start belast de compressor
Bij het opstarten gaat er olie mee met het koudemiddel, en die moet eerst weer terug in de compressor. Daarvoor is een minimale draaitijd nodig. Het Fraunhofer ISE heeft in 2024 bij 51 lucht-waterwarmtepompen in bestaande woningen gemeten hoe vaak ze startten, en dat liep uiteen van 540 tot 15.820 keer per jaar. 90% bleef onder 5.500 starts en een derde zelfs onder 2.000. Volgens het onderzoek verhoogt een hoge schakelfrequentie de slijtage en verkort die de levensduur van de compressor. Draaitijden van een paar minuten kunnen soms zelfs direct schade geven.
Hoeveel jaar korter een compressor daardoor meegaat weet niemand precies. Wel noemen fabrikanten van compressoren een maximum. Bitzer houdt 6 starts per uur aan voor compressoren met R290, het koudemiddel van deze Vaillants. Copeland noemt 10 starts per uur.
Volgens mijn berekening start de VWL 105/8.1 met alle radiatoren open hooguit 1,7 keer per uur. Dat is ruim onder die grens. Over een jaar kan hij wel op ruim 10.000 starts komen. De VWL 75/8.1 komt op ongeveer 3.000. Dat zijn grove bovengrenzen. Daarmee hoort de VWL 105/8.1 bij de pompen die in de meting van Fraunhofer het vaakst startten.
Het ligt niet alleen aan de maat van de pomp. Fraunhofer zag dat de meeste korte draaitijden door de regeling en de hydrauliek kwamen, zoals een kleine hysterese of een hydraulische weiche. Dat zie ik ook in mijn eigen berekening. Met alleen de benedenverdieping open start de VWL 105/8.1 tot 4,1 keer per uur. Dat is ruim twee keer zo vaak als met alle radiatoren open.
Geluid hangt aan het vermogen
Een groter toestel maakt op vol vermogen meer geluid. Op de erfgrens met de buren mag een buitenunit hoogstens 40 dB(A) geven. Er wordt gemeten bij het hoogste toerental van de stand waarin de unit 's nachts draait. Het getal op het energielabel zegt daar weinig over, want dat hoort bij een rustige stand. In het artikel over de 40 dB-regel leg ik uit hoe dat precies zit.
Bij de twee Vaillants ziet het er zo uit:
- De VWL 75/8.1 geeft 46,8 dB(A) op het label en 57,4 dB(A) op vol vermogen.
- De VWL 105/8.1 geeft 49,9 dB(A) op het label en 58,2 dB(A) op vol vermogen.
Met 57,4 dB(A) moet de VWL 75/8.1 vrij op de grond ongeveer 4 meter van de erfgrens staan. Tegen een gevel is dat bijna 6 meter. Ik reken dan met 3 dB marge en zonder schutting. De fluistermodus helpt, maar kost vermogen. In de mildste stand geeft de VWL 75/8.1 49,4 dB(A) en levert hij bij −7 °C nog 4,6 kW. Ons huis vraagt dan 's nachts ongeveer 5,7 kW, dus dan springt het element bij. De VWL 105/8.1 levert in dezelfde stand nog 6,9 kW, en op dit punt heeft hij dus een voordeel.
Laat daarom een geluidsberekening maken voor de plek waar de unit echt komt. Het ministerie van BZK heeft daarvoor de gratis rekentool WPAC-geluid. Een installateur kan ook een geluidslabel laten maken bij Geluidslabel.com. Dat is een rapport volgens de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai, dat ook mee kan bij een vergunningsaanvraag. Het kost € 50 per adres exclusief btw. Particulieren kunnen het niet zelf bestellen.
Debiet en watervolume
Bij een warmtepomp moet er ook meer water door de leidingen dan je van een cv-ketel gewend bent. Dat heeft te maken met het verschil tussen het water dat de radiatoren in gaat en het water dat terugkomt. Een klassieke cv-installatie is ontworpen op een verschil van 20 graden, bijvoorbeeld 70 °C erin en 50 °C terug. Een warmtepomp werkt het zuinigst met een verschil van ongeveer 5 graden, zodat het water zo koel mogelijk kan blijven. Om dezelfde 7 kW rond te brengen is dan ongeveer 1.200 liter water per uur nodig, waar bij 20 graden verschil 300 liter genoeg is.
Het loont om eerst te kijken wat je eigen ketel doet, want een moderne ketel draait vaak al met een veel kleiner verschil. Onze ketel stookte afgelopen winter volgens de uurgemiddelden in Home Assistant met maar 3 à 4 graden verschil. Bij 0 °C buiten ging er dan al zo'n 1.000 liter per uur door de radiatoren. Voor onze leidingen is het debiet van een warmtepomp dus geen probleem. Met een slimme thermostaat of Home Assistant kun je de aanvoer- en retourtemperatuur vaak gewoon aflezen.
Elke warmtepomp heeft daarnaast een minimaal en een maximaal debiet. De VWL 75/8.1 vraagt 605 tot 1.205 liter per uur. Bij de VWL 105/8.1 is dat 1.075 tot 2.065 liter. De VWL 105/8.1 heeft dus altijd minstens 1.075 liter per uur nodig. Dat geldt ook als het huis maar 2 kW vraagt en de thermostaatkranen dichtgaan. Vraag de installateur hoe dat debiet gehaald wordt, bijvoorbeeld met een overstortventiel of een buffervat.
Voor het watervolume geldt iets vergelijkbaars. De pomp heeft genoeg water in het systeem nodig om niet meteen weer af te slaan. De VWL 75/8.1 vraagt minstens 30 liter en de VWL 105/8.1 minstens 70 liter. In onze radiatoren zit ongeveer 145 liter. Met alleen de benedenverdieping open blijft daar 60 liter van over. Een zoneregeling die kamers dichtzet heeft dus invloed op de warmtepomp.
Kies voor het huis zoals het wordt
Eén koude kamer bepaalt de aanvoertemperatuur voor het hele huis. Bij ons is dat een slaapkamer met één enkel paneel. Volgens de norm, met die kamer dag en nacht op 22 °C, heeft hij 67,5 °C aanvoer nodig. Zo stoken wij niet. In januari was het in die kamer gemiddeld 17 graden, en de ketel kwam toen uit met 36 °C aanvoer. Je stookgedrag telt dus mee. Wie het boven koeler wil hebben heeft minder vermogen en een lagere aanvoer nodig.
Wil je die kamer toch warmer kunnen stoken? Met een grotere radiator kan het hele huis op 45 °C, ook volgens de norm. Daar heeft de warmtepomp twee keer voordeel van, want hij werkt zuiniger en levert bij kou meer vermogen. De VWL 75/8.1 haalt bij −10 °C bijvoorbeeld 6,97 kW bij 35 °C aanvoer. Bij 55 °C is dat 6,49 kW.
Kijk ook naar wat je de komende jaren nog aan het huis gaat doen. Elke maatregel verandert de vraag, en dus de warmtepomp die erbij past. Uit mijn eigen plannen:
- Met een geïsoleerde vloer in de koude bergruimte boven de slaapkamers zakt het vermogen dat ons huis volgens de norm nodig heeft van 7,3 naar 6,3 kW. Ook op zachte dagen daalt de vraag, en dan telt het kleinste vermogen nog zwaarder.
- Een grotere radiator voor die ene koude slaapkamer kost volgens mijn eigen inschatting ongeveer € 640. Voor alle kamers samen kom ik op ongeveer € 3.300 om het hele huis op 45 °C te krijgen.
- Radiatorventilatoren onder een bestaande radiator zijn een goedkopere tussenstap. Ik schat ze op € 200 tot € 340 per kamer.
- De airco op mijn werkkamer kan ook verwarmen. Wat de airco doet hoeft de warmtepomp niet te doen, en op zachte dagen zakt de vraag aan de cv daardoor nog verder.
We hebben ook een houtkachel. Die stook ik als het koud genoeg is en de Stookwijzer het toelaat. Sinds oktober 2024 geeft de Stookwijzer altijd code rood bij windkracht 2 of minder, en ook bij slechte luchtkwaliteit. Ik heb voor de afgelopen winter nagelopen hoe vaak het bij ons code rood was. Dat was bijna de helft van de uren, en op koude dagen niet minder. Op 4 van de 10 dagen met een gemiddelde temperatuur onder nul was het 's avonds grotendeels code rood. Daarom tel ik de kachel niet mee bij het vermogen van de warmtepomp.
Ook als de kachel brandt is het opletten. De thermostaat in de woonkamer meet dan dat het warm genoeg is. De warmtepomp schakelt terug, terwijl de slaapkamers afkoelen. Hoe sterk dat speelt hangt af van de regeling.
Mijn vragen bij een offerte
Dit zijn de vragen die ik bij een offerte stel:
- Met welk warmteverlies is gerekend, vóór of na de maatregelen die ik plan?
- Wat levert het toestel bij −10 °C, bij de aanvoertemperatuur die mijn radiatoren nodig hebben?
- Wat is het kleinste vermogen bij 7 °C buiten?
- Hoeveel geluid maakt de buitenunit op vol vermogen, overdag en in de nachtstand? En klopt dat met een geluidsberekening voor de echte plek?
- Wat is het minimale debiet, en hoe wordt dat gehaald als de thermostaatkranen dichtgaan?
- Wat is het minimale watervolume, en hoeveel water blijft er over als er zones dichtgaan?
- Welke minimale draaitijd en welke regeling worden ingesteld?
- Hoe werken de airco en de houtkachel samen met de regeling?
In de warmtepompdatabase kun je per toestel het kleinste vermogen en het geluid opzoeken, met de bron bij elk getal. Mist er iets, of klopt er iets niet? Laat het me weten via de site.
Bronnen
- Eigen meting en berekening voor Ericaweg 45: gasverbruik, buitentemperatuur, aanvoer, retour en kamertemperaturen uit Home Assistant, stookseizoen 2025–2026, met de rekenkern van stooklijn.nl. De norm in die berekening is ISSO 51:2023.
- HP Keymark-certificaten 011-1W0760 (aroTHERM plus VWL 75/8.1) en 011-1W0761 (VWL 105/8.1), DIN CERTCO, https://www.heatpumpkeymark.com/, geraadpleegd 5-10-2026.
- Installatie- en onderhoudshandleiding aroTHERM plus VWL 35/8.1 tot 75/8.1 A 230V (8000050752_01), Vaillant, 2026, https://www.vaillant.nl/api/download/product/nl/_arotherm-plus_1522128.pdf, geraadpleegd 3-11-2026.
- Installatie- en onderhoudshandleiding aroTHERM plus VWL 105/8.1 en 125/8.1 A 400V (8000050743_01), Vaillant, 23-09-2026, https://www.vaillant.nl/api/download/product/nl/_arotherm-plus_1522392.pdf, geraadpleegd 3-11-2026.
- Abschlussbericht WP-QS im Bestand, Fraunhofer ISE, 25-11-2025, p. 98–100, https://www.ise.fraunhofer.de/content/dam/ise/de/documents/projekte/WP-QS_Schlussbericht.pdf, geraadpleegd 3-11-2026.
- The Effects of Cycling on Heat Pump Performance, EA Technology voor het Department of Energy and Climate Change (DECC), november 2012, https://www.gov.uk/government/publications/heat-pump-performance-effects-of-cycling, geraadpleegd 3-11-2026.
- Cycling rate and minimum running times, KT-420, Bitzer, 06-2026, https://bitzer.de/shared_media/html/kt-420/en-GB/242642187242698891.html, geraadpleegd 3-11-2026.
- NEN-EN 14825, verwarmingstoestellen met warmtepomp: beproeving en bepaling van het seizoensrendement bij deellast, met de factor voor het verlies door aan en uit gaan.
- Rekentool geluid van buiten opgestelde installaties voor warmte- en koudeopwekking, Rijksoverheid (ministerie van BZK), 2020, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2020/11/12/rekentool-geluid-van-buiten-opgestelde-installaties-voor-warmte-en-koudeopwekking, geraadpleegd 6-10-2026.
- Geluidslabel.com, LRNTZ B.V., https://www.geluidslabel.com/, geraadpleegd 3-11-2026.
- Houtstook: de Stookwijzer, IPLO, criteria van het RIVM sinds oktober 2024, https://iplo.nl/thema/lucht/houtstook-stookwijzer/, geraadpleegd 3-11-2026. De code per uur voor postcode 1272 in de winter 2025–2026 is gereconstrueerd uit de Stookwijzer-sensoren (windkracht en luchtkwaliteit) in Home Assistant.
- Slaap, Hersenstichting, augustus 2025, https://www.hersenstichting.nl/de-hersenen/gezonde-hersenen/slaap/, geraadpleegd 3-11-2026.
- De prijzen van radiatoren en ventilatoren en de stroomprijs van € 0,25 per kWh zijn eigen inschattingen.