Vloerverwarming, verdelers en zones bij een warmtepomp
Bij ons hangen vooral radiatoren, met een slimme knop van Tado op elke kraan. Alleen in de keuken ligt vloerverwarming: één groep met een eigen, oude pomp en zonder verdeler. Toch gaan veel vragen die ik over warmtepompen tegenkom over vloerverwarming. Kan die op een warmtepomp, en moet de mengverdeler er dan uit? Ook de vraag of je per kamer moet regelen komt vaak terug.
Wat een verdeler doet
Bij vloerverwarming loopt er per ruimte een lange slang door de vloer. Zo'n slang heet een groep, en alle groepen beginnen en eindigen bij de verdeler. Volgens Wavin heeft die twee balken. Op de aanvoerbalk komt het warme water binnen, en op de retourbalk komt het afgekoelde water uit de groepen weer samen. Per groep zit er op de aanvoerbalk een flowmeter, een glazen buisje met een vlotter dat laat zien hoeveel liter per minuut er door die groep gaat. Op de retourbalk heeft elke groep een ventiel, vaak met een thermische kop erop. Die kop zet de groep open en dicht als de thermostaat van die kamer daarom vraagt.
Het debiet, de hoeveelheid water die per uur door een groep stroomt, volgt uit dezelfde formule als bij radiatoren: het vermogen in watt gedeeld door 1,163 keer het temperatuurverschil geeft het aantal liter per uur. Een woonkamer van 24 m² die op een koude dag 50 watt per vierkante meter vraagt heeft bij 5 graden verschil 1.200 / (1,163 × 5) = 206 liter per uur nodig, dus 3,4 liter per minuut. Dat ligt binnen de vuistregel van 0,10 tot 0,20 liter per minuut per vierkante meter die Slimster noemt. In het artikel over waterzijdig inregelen lees je waarom een kortere groep anders te veel water krijgt. Bij een verdeler regel je dat met de flowmeters in plaats van met de stand van een radiatorkraan.
Open of gesloten verdeler
Vaak gaat de vraag over een open of een gesloten verdeler. Alleen gebruiken leveranciers die woorden precies andersom. Bij Housewarming is een gesloten verdeler de verdeler met een eigen pomp en menging. Bij Benelux Vloerverwarming en Warmerhuis is dat juist de open verdeler, en is een gesloten verdeler er een zonder pomp. Op een klusforum noemt iemand het terecht een vreemde spraakverwarring.
Het verschil dat ertoe doet is of de verdeler een eigen pomp heeft en een mengklep, een klep die koeler retourwater bij het aanvoerwater mengt. Een verdeler met pomp en menging noem ik daarom een mengverdeler. De andere noem ik een verdeler zonder menging. Zit er aan je verdeler een pomp en een knop met temperaturen erop? Dan heb je een mengverdeler.
Een mengverdeler achter een warmtepomp
Een mengverdeler hoort bij een cv-ketel die heet water maakt voor de radiatoren. Vloerverwarming kan dat hete water niet aan, dus de mengklep mengt er koeler retourwater bij tot de temperatuur die de vloer wil. Achter een warmtepomp werkt dat tegen je. Hij maakt dan water dat warmer is dan de vloer nodig heeft, en de klep mengt het daarna weer terug. In figuur 2 is te zien wat dat betekent.
De COP is het rendement van een warmtepomp. Volgens BINE en het Fraunhofer ISE verbetert die met 1,5 tot 4% per graad die het water koeler kan blijven. De 5 graden uit het voorbeeld kosten dus ongeveer 8 tot 20%. Hoeveel het bij jou scheelt hangt af van hoeveel warmer de warmtepomp stookt dan de vloer krijgt. Een bron die dat verlies in de praktijk heeft gemeten heb ik niet gevonden.
De leveranciers hierboven schrijven dat een verdeler zonder menging direct op de warmtepomp de gebruikelijke opzet is. De warmtepomp moet dan wel zelf de temperatuur begrenzen, want een vloer mag niet te warm worden. Uponor noemt volgens de norm NEN-EN 1264 een vloertemperatuur van hooguit 29 °C in een woonkamer en 33 °C in een badkamer. In hun tabel voor één type vloerverwarming geeft water van gemiddeld 35 °C al 29 °C aan het vloeroppervlak, en bij gemiddeld 40 °C wordt dat 31,7 °C. Vraag je installateur dus welke maximale aanvoer hij instelt, en wat de vloer beveiligt als dat een keer misgaat.
Eén groep met een eigen pomp
Bij ons in de keuken ligt geen verdeler. Daar loopt één groep. In de kruipruimte zitten een eigen pomp en een thermostaatkraan die het water koeler houdt dan wat de ketel naar de radiatoren stuurt. Dat is eigenlijk een kleine mengverdeler met maar één groep. Stookt een warmtepomp straks al op vloertemperatuur? Dan valt er niets meer te mengen en draait de pomp alleen nog mee.
Zo'n pomp verbruikt ook stroom als hij niets te doen heeft. De Vlaamse overheid noemt voor een oude pomp met één snelheid 70 tot 80 watt, en tot ongeveer 450 kWh per jaar als hij het hele stookseizoen doordraait. Ik heb daarom zelf een aanlegthermostaat op de leiding gezet. Dat is een thermostaat die tegen de buis zit en de pomp uitzet als het water kouder is dan de ingestelde temperatuur. Bij ons staat hij op de fabrieksinstelling van 28 °C. Stookt de ketel niet? Dan staat de pomp ook stil. Een slimme stekker die schakelt op de aanvoertemperatuur had ook gekund. Met een warmtepomp moet die schakeltemperatuur wel lager zijn dan de aanvoer op een zachte dag, anders gaat de pomp nooit aan.
Dat er niets meer te mengen valt gaat alleen goed als de kraan ver genoeg openstaat. Op een klusforum beschrijft iemand wat er gebeurt als een mengverdeler blijft zitten achter een warmtepomp. De mengklep bleef koud retourwater bijmengen, en de vloer werd maar ongeveer 19 °C.
Vloer beneden, radiatoren boven
Lastiger wordt het als er ook radiatoren in huis hangen. Die hebben meestal warmer water nodig dan de vloer, en een warmtepomp maakt in de basis maar één temperatuur voor de verwarming. Het Fraunhofer ISE heeft bij 45 warmtepompen met zo'n gemengd systeem gekeken wie de temperatuur bepaalt. Bij 30 daarvan waren dat de radiatoren, en stookte de warmtepomp ook voor de vloer op radiatortemperatuur (Abschlussbericht WP-QS, p. 46–47).
Welke route het goedkoopst uitpakt hangt af van het aantal radiatoren dat te klein is:
- De radiatoren laten bepalen en de vloer terugmengen. Dat is simpel, maar kost rendement.
- De krapste radiatoren vervangen door grotere, zodat alles op vloertemperatuur kan.
- Een warmtepomp die twee kringen op verschillende temperaturen kan regelen.
De stooklijn is de regel die bij elke buitentemperatuur bepaalt hoe warm het water is. In het artikel over de stooklijn lees je hoe één kamer die voor het hele huis bepaalt, en in het artikel over het buffervat wat een verdeler of vat tussen twee kringen doet.
Zones: dicht laten lopen of open laten?
Met thermische koppen op de verdeler of slimme radiatorknoppen kun je elke kamer apart regelen. Bij een cv-ketel is dat handig, want een ketel kan snel aan en uit. Milieu Centraal noemt voor gewone thermostaatknoppen een besparing van een paar procent, en raadt ze in de woonkamer met de thermostaat af. Voor slimme radiatorknoppen heb ik geen onafhankelijk besparingscijfer gevonden.
Bij een warmtepomp adviseert Milieu Centraal om de temperatuur zo constant mogelijk te houden, en bij vloerverwarming 's nachts niet lager te zetten. Gaan er groepen dicht? Dan stroomt er ook minder water door de warmtepomp. Als voorbeeld neem ik de aroTHERM plus VWL 75/8.1 van Vaillant, die minstens 605 liter per uur nodig heeft. In figuur 3 is te zien wat er dan gebeurt. Met zo weinig water is het water snel op temperatuur. De warmtepomp slaat dan af en start even later opnieuw. Dat aan en uit gaan heet pendelen, en elke start belast de compressor.
Komt het debiet onder het minimum van de warmtepomp? Dan is er een oplossing nodig die altijd water laat stromen. Volgens NIBE kan bij zoneregeling een van deze oplossingen nodig zijn:
- een buffervat
- een groep die altijd open staat
- een inregelventiel
- een bypass
Het Fraunhofer ISE beschrijft ook de eenvoudigste opzet uit de Zwitserse richtlijn voor warmtepompen. Daarin staan zonder regeling per kamer alle groepen altijd open. Een overstortventiel, dat water langs de dichte groepen terugstuurt, is dan niet nodig. Bij een vloer die toch traag reageert ligt dat het meest voor de hand. De temperatuur regel je dan met de stooklijn, en een kamer die te warm wordt zet je met de flowmeter iets lager.
Zones houden zin waar het verschil groot is, zoals een badkamer die warmer moet of een logeerkamer die bijna nooit gebruikt wordt. Bij ons staan de slaapkamers boven meestal laag. Nu vragen de Tado-knoppen zelf om warmte en sturen ze zo de cv-ketel aan. Met een warmtepomp laat ik de zones straks waarschijnlijk passief meedraaien. Ze regelen dan hun eigen kamer, maar vragen zelf niet meer om warmte.
Mijn vragen bij een offerte
Dit zijn de vragen die ik stel als er vloerverwarming in huis zit:
- Blijft de mengverdeler zitten, en zo ja, waarom?
- Op welke maximale aanvoertemperatuur wordt de warmtepomp ingesteld, en wat beveiligt de vloer?
- Bepalen de radiatoren of de vloer de temperatuur, en welke radiatoren zijn daarvoor te klein?
- Kan een losse groep met een eigen pomp en thermostaatkraan blijven, en wanneer draait die pomp?
- Worden de flowmeters op de verdeler opnieuw ingeregeld voor het kleinere temperatuurverschil van een warmtepomp?
- Wat gebeurt er met de thermische koppen of slimme knoppen, en hoe wordt het minimale debiet gehaald als er groepen dichtgaan?
Meer vragen staan in Vragen bij je offerte voor een warmtepomp. Heb je zelf vloerverwarming op een warmtepomp, met of zonder zones? Ik ben benieuwd hoe je het hebt ingesteld. Laat het me weten via de site.
Bronnen
- Technische informatie Wavin kunststof verdelers voor vloerverwarming en -koeling, Wavin, 2021. Fabrikantbron, https://mediahub.wavin.com/m/2676b30580eb6d76/original/Technische-informatie-Wavin-Kunststof-Verdelers-voor-Vloerverwarming-en-koeling.pdf, geraadpleegd 14-11-2026.
- Vloerverwarming inregelen, Slimster, zonder datum. Installateursbron, https://slimster.nl/vloerverwarming/onderhoud/inregelen/, geraadpleegd 14-11-2026.
- Open of gesloten verdeler vloerverwarming, Housewarming, zonder datum. Leveranciersbron, https://www.housewarming.nl/tips-advies/open-of-gesloten-verdeler-vloerverwarming/; Open of gesloten verdeler, Benelux Vloerverwarming, https://beneluxvloerverwarming.com/blog/open-of-gesloten-verdeler/; Vloerverwarming verdelers, Warmerhuis, https://warmerhuis.nl/vloerverwarming-verdelers, alle geraadpleegd 14-11-2026.
- Wat is het verschil tussen een open en gesloten verdeler, forum Klusidee, zonder datum, https://www.klusidee.nl/Forum/topic/wat-is-het-verschil-tussen-een-open-en-gesloten-verdeler.122811/, geraadpleegd 14-11-2026.
- Wärmepumpen: Effizienz unter realen Bedingungen, BINE Themeninfo I/2013, met Fraunhofer ISE, https://www.energieinstitut.at/tools/machvier/doc/BINE_WP_Effizienz_reale_Bedingungen.pdf, geraadpleegd 14-11-2026.
- Warmte-afgiftetabellen vloerverwarming, Uponor, zonder datum, p. 6, met de grenzen voor de vloertemperatuur volgens NEN-EN 1264. Fabrikantbron, https://PIM2.compano.com/Data/Environments/000105/Attachment/Bijlage/Productgroepen%20van%20fabrikant%20'UPO'/Uponor_warmte-afgiftetabellen_1.pdf, geraadpleegd 14-11-2026.
- Afgifte-elementen, verwarmingsleidingen en circulatiepomp, Vlaamse overheid, zonder datum, https://www.vlaanderen.be/verwarmingssystemen/afgifte-elementen-verwarmingsleidingen-en-circulatiepomp, geraadpleegd 14-11-2026.
- Vloerverwarming verdeler blijft bijmengen bij warmtepomp, forum Klusidee, zonder datum, https://www.klusidee.nl/Forum/topic/vloerverwarming-verdeler-blijft-bijmengen-warmtepomp.121531/, geraadpleegd 14-11-2026.
- Abschlussbericht WP-QS im Bestand, Fraunhofer ISE, 25-11-2025, p. 46–47 (gemengde systemen) en p. 48 (systemen zonder buffer en regeling per kamer), https://www.ise.fraunhofer.de/content/dam/ise/de/documents/projekte/WP-QS_Schlussbericht.pdf, geraadpleegd 14-11-2026.
- Klokthermostaat en radiatorkranen, en Slim verwarmen met een warmtepomp, Milieu Centraal, https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/duurzaam-verwarmen-en-koelen/klokthermostaat-en-radiatorkranen/ en https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/duurzaam-verwarmen-en-koelen/slim-verwarmen-met-een-warmtepomp/, geraadpleegd 14-11-2026.
- Aandachtspunten tijdens het ontwerp van uw installatie met lucht/water warmtepompen, versie 25, NIBE, 2025, pagina buffervat. Fabrikantbron, https://www.nibe.eu/download/18.143da023196a65e6d0fda/1746693878984/Aandachtspunten-luchtwater-warmtepompenV25.pdf, geraadpleegd 14-11-2026.
- Installatie- en onderhoudshandleiding aroTHERM plus VWL 35/8.1 tot 75/8.1 A 230V, Vaillant, 2026, p. 173 (minimale circulatiewaterhoeveelheid), https://www.vaillant.nl/api/download/product/nl/_arotherm-plus_1522128.pdf, geraadpleegd 6-11-2026.
- Figuren: voorbeeldgetallen, uitgerekend met debiet = vermogen / (1,163 × temperatuurverschil) bij 50 W/m² en 5 graden verschil.